
ABD Federal Havacılık İdaresinin (FAA) hava trafik kontrol sisteminde 13 Kasım Cuma günü meydana gelen teknik arıza, ülke genelinde büyük bir ulaşım krizine yol açtı. Radar ve iletişim sistemlerinde yaşanan istikrarsızlık nedeniyle FAA, güvenlik gerekçesiyle ülke çapında uçuşların durdurulması talimatını verdi.
Yaklaşık 4,5 saat süren karar, ABD havacılık tarihinde ender görülen uygulamalardan biri olarak kayıtlara geçti. Uçuş yasağı sırasında havada bulunan uçakların güvenli biçimde iniş yapması sağlanırken, kalkış için bekleyen binlerce uçak havalimanlarında kaldı.
Krizin etkileri uçuşların yeniden başlamasının ardından da devam etti. Cuma günü yaklaşık 12 bin uçuşun kalkışı engellenirken, cumartesi gecesine kadar 6 bin 400’den fazla seferin iptal edildiği bildirildi. Pazar günü de yüzlerce uçuş iptal edildi.
Özellikle Chicago O’Hare, Atlanta ve Dallas/Fort Worth gibi büyük havalimanlarında yoğunluk yaşandı. Uçakların ve mürettebatın planlanan konumlarından uzak kalması nedeniyle havayolu şirketleri normal sefer düzenine dönmekte zorlandı.
ARIZANIN NEDENİ ORTAYA ÇIKMAYA BAŞLADI
ABD’li yetkililerin açıklamalarına göre krizin merkezinde, onlarca yıldır kullanılan eski iletişim altyapısı bulunuyor.
Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, bir yüklenici firmanın bakır kabloları fiber optik kablolarla değiştirdiği sırada ağ sisteminde beklenmedik bir sorun oluştuğunu açıkladı.
Arkansas eyaletindeki El Dorado tesisinde yürütülen çalışmalar sırasında bir yönlendiricinin aşırı yüklenmesi, hava trafik kontrol sistemindeki veri akışını bozdu. Teksas eyaletinin Amarillo kentindeki bir başka tesisin de arızanın yayılmasında rol oynamış olabileceği belirtildi.
İlk değerlendirmelere göre sistemdeki eski ekipmanlar, kısa aralıklarla gelen yoğun bağlantı taleplerini karşılayamadı. Sorunun ülke genelindeki hava trafik kontrol merkezlerine yayılması üzerine uçuşların durdurulmasına karar verildi.
Yetkililer, arızanın 22 hava trafik kontrol merkezinden 17’sini etkileyebilecek ölçüde geniş bir alana yayıldığını bildirdi.
SİBER SALDIRI ŞÜPHESİNE YANIT GELDİ
ABD genelinde uçuşların aniden durdurulması, olayın bir siber saldırıdan kaynaklanmış olabileceği yönünde soruları da beraberinde getirdi.
Ancak İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, yapılan ilk incelemelerde siber saldırıya veya yabancı bir ülkenin müdahalesine ilişkin herhangi bir bulguya rastlanmadığını açıkladı.
Ulaştırma Bakanı Duffy de arızanın teknik ekipman veya kurulum sürecindeki bir hatadan kaynaklanmış olabileceğini belirtti. Bununla birlikte kesin nedenin belirlenmesi için soruşturmanın sürdüğünü vurguladı.
Sorunlu yönlendiricilerin incelenmek üzere Florida’daki L3Harris laboratuvarına gönderildiği, FAA uzmanlarının da teknik incelemeye katıldığı açıklandı.
TRUMP’TAN KONGREYE 50 MİLYAR DOLARLIK ÇAĞRI
Yaşanan krizin ardından ABD Başkanı Donald Trump, hava trafik kontrol sisteminin tamamen yenilenmesi gerektiğini belirterek Kongreye seslendi.
Trump, mevcut sistemin önemli bir bölümünün yaklaşık 50 yıllık olduğunu savunarak altyapının küçük müdahalelerle onarılmasının yeterli olmayacağını ifade etti.
Ulaştırma Bakanı Sean Duffy ise modernizasyon çalışmalarının tamamlanabilmesi için 50 milyar dolarlık acil finansman talep etti.
Duffy, daha önce yapılan yatırımların yalnızca başlangıç niteliğinde olduğunu, mevcut bütçenin ülke genelindeki hava trafik kontrol ağını baştan sona yenilemeye yetmeyeceğini söyledi.
Trump yönetimi, yeni finansmanın sağlanması halinde eski iletişim ağlarının, radar sistemlerinin ve hava trafik kontrol altyapısının daha kapsamlı biçimde modernize edilebileceğini savunuyor.
30 MİLYAR DOLARLIK TALEP BİRKAÇ SAATTE 50 MİLYARA ÇIKTI
Krizin dikkat çeken ayrıntılarından biri de yönetimin finansman talebindeki hızlı değişim oldu.
Ulaştırma Bakanı Duffy ve Beyaz Saray Bütçe Direktörü Russell Vought, arızanın yaşandığı günün erken saatlerinde Kongreden yaklaşık 30,1 milyar dolarlık kaynak istemişti.
Bu talebin 10,1 milyar dolarlık bölümü hava trafik kontrol sisteminin modernizasyonuna, 2 milyar doları kontrol kulelerine, 18 milyar doları ise havalimanı projelerine ayrılacaktı.
Ancak ülke genelinde uçuşların durdurulmasının ardından Duffy, ihtiyaç duyulan finansmanı 50 milyar dolar olarak açıkladı.
Yeni rakamın önceki taleple nasıl ilişkilendirileceğine ve kaynağın hangi projelere dağıtılacağına ilişkin ayrıntılı bir bütçe planı henüz kamuoyuna sunulmadı.
KONGREDE MİLYARLARCA DOLARLIK TARTIŞMA
Trump yönetiminin çağrısı, ABD Kongresinde yeni bir siyasi tartışmaya neden oldu.
Demokrat Partili milletvekilleri, hava trafik kontrol altyapısının yenilenmesi için 2025 yılında zaten 12,5 milyar dolarlık kaynak ayrıldığını hatırlattı.
Temsilciler Meclisinin Demokrat üyeleri Rick Larsen ve André Carson, söz konusu bütçenin yalnızca yaklaşık 1 milyar dolarının harcandığını belirterek yönetimden açıklama istedi.
Demokratlar, mevcut kaynakların önemli bölümü kullanılmadan yeni bir bütçe talebinde bulunulmasının gerekçelerinin ortaya konulmasını istiyor.
Ulaştırma Bakanı Duffy ise ayrılan 12,5 milyar doların tamamının belirli projeler için planlandığını ve 2028 yılı sonuna kadar kullanılacağını savundu.
Duffy, mevcut bütçenin telekomünikasyon altyapısının bütün ihtiyaçlarını karşılamadığını, yeni finansmanın bu nedenle zorunlu olduğunu söyledi.
TRUMP, BIDEN YÖNETİMİNİ HEDEF ALDI
ABD Başkanı Trump, krizin ardından yaptığı açıklamalarda eski Başkan Joe Biden yönetimini de eleştirdi.
Trump, hava trafik kontrol sisteminin uzun yıllardır ihmal edildiğini savunarak önceki yönetimin mevcut sorunları daha da ağırlaştırdığını ileri sürdü.
Ancak ABD’deki altyapı yatırımları tartışması yalnızca son yönetimle sınırlı değil. Biden döneminde kabul edilen altyapı yasası kapsamında FAA’ya havalimanları, kontrol kuleleri ve hava trafik sistemlerinin geliştirilmesi için 25 milyar dolarlık kaynak ayrılmıştı.
Ulaştırma Bakanı Duffy ise altyapıdaki eksikliklerin 20 ila 30 yıllık yatırım sorunlarından kaynaklandığını belirterek sorumluluğun tek bir siyasi partiye yüklenemeyeceğini söyledi.
KRİZİN MERKEZİNDEKİ ŞİRKET MERCEK ALTINDA
Arızanın meydana geldiği sistemde çalışma yürüten L3Harris Technologies şirketi de incelemelerin odağına yerleşti.
Şirketin eski bakır kabloların fiber optik altyapıyla değiştirilmesine yönelik projenin yüzde 70’inden fazlasını tamamladığı açıklandı.
FAA, Arkansas ve Teksas’taki sorunlu yönlendiricilerin devre dışı bırakılmasının ardından ağın yeniden istikrara kavuştuğunu bildirdi. Benzer bir sorunun tekrarlanmasını önlemek amacıyla yaklaşık 60 yönlendiricide daha ilgili işlevlerin kapatıldığı belirtildi.
Ulaştırma Bakanı Duffy, mevcut iletişim ağının yüklenici şirkete bağımlı yapısını da eleştirdi. Şirketle yapılan sözleşmelerin geçmiş yıllara dayandığını belirten Duffy, mevcut ağı işleten firmayı değiştirmenin kolay olmadığını ifade etti.
L3Harris ise soruşturmayla iş birliği yaptığını ve yaşanan kesintinin yolcular ile havayolu şirketleri üzerindeki etkilerini ciddiye aldığını duyurdu.
11 EYLÜL’DEN BU YANA EN BÜYÜK KESİNTİLERDEN BİRİ
13 Kasım’daki uçuş durdurma kararı, ABD havacılık tarihindeki en dikkat çekici krizlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Ülke çapında uçuşların durdurulması, 11 Eylül 2001 terör saldırılarının ardından son derece nadir başvurulan bir güvenlik önlemi olarak biliniyor.
Ocak 2023’te FAA’nın pilotlara uçuş öncesi güvenlik bilgileri sağlayan sisteminde meydana gelen arıza da ülke genelinde uçuşların durmasına neden olmuştu.
Son olayda ise doğrudan hava trafik kontrol merkezlerinin iletişim ve radar verilerini etkileyen bir sorun yaşanması, ABD’nin kritik havacılık altyapısının dayanıklılığına ilişkin endişeleri yeniden artırdı.
UÇUŞLAR YENİDEN BAŞLADI, SORUŞTURMA SÜRÜYOR
FAA, teknik sorunun kontrol altına alınmasının ardından 13 Kasım akşamı uçuşların durdurulması kararını kaldırdı.
Yetkililer, uçuş güvenliğini tehlikeye atacak bir durum oluşmadığını ve havadaki uçakların güvenli şekilde iniş yaptığını bildirdi.
Havayolu şirketleri ise iptal edilen uçuşların yol açtığı yoğunluğu azaltmak için çalışmalarını sürdürdü. Ulaştırma Bakanlığı, hava trafiğinin 16 Kasım Pazartesi itibarıyla normal kapasitesine dönmesini beklediğini açıkladı.
Öte yandan arızanın insan hatasından mı, ekipman arızasından mı yoksa iki unsurun birleşiminden mi kaynaklandığına ilişkin soruşturma devam ediyor.
Trump yönetiminin talep ettiği 50 milyar dolarlık finansmanın Kongreden onay alıp almayacağı ise henüz netlik kazanmadı.



