ABD’de 3 Kasım Ara Seçimleri’nin Cumhuriyetçiler açısından ağır bir yenilgiyle sonuçlanmasının ardından Washington’da siyasi mücadelenin ilk büyük hedefi Savaş Bakanı Pete Hegseth oldu. Kentucky eyaletinin Cumhuriyetçi Temsilciler Meclisi Üyesi Thomas Massie, 9 Kasım Pazartesi günü Hegseth hakkında sekiz ayrı suçlama içeren azil önergesini yeniden gündeme taşıdı.
Önergede İran’a Kongre onayı olmadan savaş açılması, 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası’nın ihlal edilmesi, Venezuela ve Yemen’deki askerî operasyonlar, Karayipler ile Doğu Pasifik’te uyuşturucu taşıdığı iddia edilen teknelere yönelik saldırılar, sivillerin korunmasına ilişkin savaş hukuku yükümlülükleri ve bir senatörün ifade özgürlüğüne yönelik müdahale iddiaları bulunuyor. Massie’nin başvurusu, Temsilciler Meclisi’ni 11 Kasım Çarşamba gününe kadar harekete geçmeye zorlayabilecek özel bir usule dayanıyor.
Ancak Cumhuriyetçi yönetim, önergeyi gündemden düşürme veya komisyona sevk etme seçeneğine de sahip.
Trump Bakanını Bırakmıyor: Beyaz Saray’dan Savunma Hattı
Başkan Donald Trump, İran Savaşı’nın siyasi maliyetinin giderek ağırlaşmasına ve Cumhuriyetçi Parti içerisindeki itirazların büyümesine rağmen Hegseth’i görevden uzaklaştırmaya yanaşmıyor. Trump, bakanının olağanüstü bir iş çıkardığını savunurken kendisini görevde tutmaya tamamen kararlı olduğunu açıkladı.
Azil girişiminin öncüsü Thomas Massie’yi sert ifadelerle hedef alan Trump yönetimi, süreci hukuki bir hesaplaşmadan çok siyasi bir saldırı olarak göstermeye çalışıyor. Beyaz Saray’ın Hegseth’e destek veren video yayımlaması da bu savunma stratejisinin parçası olarak değerlendiriliyor. Hegseth ise kendisine yöneltilen suçlamaları reddederek girişimi Trump’a karşı geçmişte yürütülen azil süreçlerine benzetiyor.
Ancak Başkan’ın siyasi desteği, anayasal açıdan Kongre’nin yetkilerini ortadan kaldırmıyor. Trump’ın önündeki asıl sorun, Demokratların desteğinden çok kendi partisinden kaç Cumhuriyetçi milletvekilinin Hegseth aleyhine oy kullanacağı.
150 Yıl Önceki Skandal: Bir Bakanı Bitiren Gizli Ticaret
Bugün Washington’da yaşanan gelişmeler, Amerikan siyasi tarihinin en çarpıcı yolsuzluk dosyalarından birini yeniden hatırlatıyor. 22 Eylül 1829’da New York eyaletinin Newburgh kentinde dünyaya gelen William Worth Belknap, Princeton ve Georgetown’daki eğitiminin ardından hukuk mesleğine yöneldi.
1850’li yıllarda Iowa’ya yerleşen Belknap, 1857’de eyalet meclisine seçilerek siyasete adım attı. Amerikan İç Savaşı sırasında Birlik ordusunda görev aldı; Shiloh, Corinth ve Vicksburg gibi kritik muharebelere katıldı ve 1864’te tuğgeneralliğe yükseldi.
Savaş sonrasında 1865-1869 yılları arasında Iowa’da federal vergi tahsilatı alanında çalışan Belknap, Başkan Ulysses S. Grant tarafından 1869’da Savaş Bakanlığı görevine getirildi. Ancak askerî kariyerindeki başarıları ve Washington’daki yükselişi, birkaç yıl sonra ortaya çıkacak büyük bir yolsuzluk skandalının gölgesinde kaldı.
Fort Sill’deki Rüşvet Ağı Nasıl Kuruldu?
Belknap’ın siyasi çöküşüne yol açan olayların başlangıcı 1870 yılına uzanıyordu. ABD ordusunun bugünkü Oklahoma bölgesinde bulunan Fort Sill askerî yerleşkesindeki ticari faaliyetler, belirli tüccarlara verilen ayrıcalıklar sayesinde son derece kazançlı bir sektöre dönüşmüştü.
Askerlere mal ve hizmet satma hakkı elde eden tüccarlar, fiilen tekel niteliğindeki imtiyazlardan büyük gelir sağlıyordu. Belknap, Caleb Marsh adlı aracının bağlantılı olduğu bir tüccarın bu ticari ayrıcalığı elde etmesine imkân tanıdı. Karşılığında yapılan gizli anlaşma kapsamında elde edilen kazancın bir bölümü düzenli ödemelerle bakanın çevresine aktarıldı.
ABD Senatosu’nun tarihî kayıtlarına göre Belknap’a ulaşan ödemeler 20 bin doları aşarken, Temsilciler Meclisi kayıtlarında rüşvet ağının toplam büyüklüğünün 40 bin doların üzerine çıktığı belirtiliyor. Dönemin şartlarında son derece yüksek olan bu gelir, Belknap’ın gösterişli yaşam tarzını finanse etmesine yardımcı oldu. Böylece askerî ticari imtiyazların dağıtılması, Amerikan tarihinin ilk büyük kabine azli dosyalarından birine dönüştü.
Bakan Beyaz Saray’a Koştu, İstifa Bile Kurtaramadı
Şubat 1876’da Amerikan basınının Belknap’ın servetini ve Fort Sill’deki ticari ilişkilerini sorgulamaya başlamasıyla skandal siyasi krize dönüştü. Demokrat Kongre Üyesi Hiester Clymer başkanlığında yürütülen soruşturma sırasında Caleb Marsh, yeminli ifadesinde gizli ödeme düzenini anlattı.
Belknap, azil sürecinin kaçınılmaz hâle geldiğini anlayınca 2 Mart 1876’da Beyaz Saray’a giderek Başkan Ulysses S. Grant’a istifasını sundu. Grant istifayı kabul etti ancak bu hamle Kongre’deki hesaplaşmayı durdurmadı.
Temsilciler Meclisi aynı gün Belknap’ın azlini oybirliğiyle kabul etti. Senato ise görevinden ayrılmış bir bakanı yargılama yetkisine sahip olduğu sonucuna vararak duruşmaları sürdürdü. Kırktan fazla tanığın dinlendiği yargılama sonunda 1 Ağustos 1876’da yapılan oylamalarda Belknap aleyhine çoğunluk sağlandı ancak mahkûmiyet için gereken üçte iki çoğunluğa ulaşılamadı. Böylece Belknap görevinden ayrılmış olmasına rağmen Senato tarafından mahkûm edilmekten kurtuldu.
Hegseth Nasıl Görevden Alınabilir? Kongre’de Kritik Matematik
Amerikan Anayasası’na göre bir kabine üyesinin azil yoluyla görevden uzaklaştırılması iki aşamalı bir süreç gerektiriyor. İlk aşamada Temsilciler Meclisi, azil maddelerini oyluyor ve kabul için kullanılan oyların salt çoğunluğu yeterli oluyor.
Mevcut Kongre’de Cumhuriyetçilerin çoğunluğu devam ettiği için Demokratların Hegseth hakkında başarıya ulaşabilmesi, Cumhuriyetçi saflardan gelecek destekle mümkün görünüyor. Meclis önergeyi kabul ederse Hegseth doğrudan görevden alınmayacak; dosya Senato’ya gönderilecek. İkinci aşamada Senato, suçlamaları değerlendirecek ve mahkûmiyet kararı için hazır bulunan senatörlerin üçte ikisinin desteği gerekecek.
Bu eşik, Trump’a yakın Cumhuriyetçi senatörlerin desteğini koruyan Hegseth açısından önemli bir güvence oluşturuyor. Üstelik 3 Kasım seçimlerini Demokratların kazanmış olması, yeni seçilen milletvekili ve senatörlerin hemen göreve başladığı anlamına gelmiyor. Yeni Kongre Ocak 2027’de göreve başlayacak. Dolayısıyla Hegseth’in siyasi kaderini yalnızca seçim sonuçları değil, mevcut Kongre’deki Cumhuriyetçi fireleri ve olası yargılama takvimi belirleyecek.
Demokratlar Baskıyı Artırıyor: Cumhuriyetçiler Bölünecek Mi?
Demokratların Temsilciler Meclisi’ndeki lideri Hakeem Jeffries’in Hegseth’in azline açık destek vermesi, sürecin yalnızca Thomas Massie’nin bireysel girişimi olmaktan çıktığını gösteriyor. Cumhuriyetçi Parti içinde de İran Savaşı’nın yönetimi ve Pentagon’un askerî kararları konusunda eleştiriler yükseliyor. Ancak bu eleştirilerin azil lehine oya dönüşüp dönüşmeyeceği henüz belirsiz. Bazı Cumhuriyetçi milletvekilleri Hegseth’in kararlarını yanlış bulsalar da bunların anayasal anlamda azil gerektiren suçlar oluşturduğuna ikna olmuş değil.
Trump yönetiminin stratejisi ise Cumhuriyetçi grubu bir arada tutmak, önergenin kabulünü engellemek ve Hegseth’in görevden uzaklaştırılmasını İran savaşının siyasi başarısızlığının kabulü şeklinde yorumlayabilecek bir tartışmanın önüne geçmek. Bununla birlikte azil sürecinin Senato’da mahkûmiyetle sonuçlanmaması bile Pentagon’un savaş yönetimi, sivil kayıplar ve yürütme organının askerî yetkileri hakkında kapsamlı soruşturmaların önünü açabilir.
Tarih Tekerrür Mü Ediyor? Washington’da Asıl Savaş Yetki Üzerine
Belknap ile Hegseth dosyaları arasındaki 150 yıllık mesafe, Amerikan siyasetinde değişmeyen bir güç mücadelesini ortaya koyuyor. Belknap döneminde tartışmanın merkezinde askerî ticari imtiyazların kişisel zenginleşme amacıyla kullanılması vardı; bugün ise mesele, Amerikan ordusunun hangi hukuki yetkiyle savaşa sokulduğu ve savaşın yürütülmesinde anayasal sınırların aşılıp aşılmadığı. İki dosya arasındaki temel fark, birinde rüşvet ve makamın kötüye kullanılması iddialarının, diğerinde ise savaş yetkileri ve askerî kararların hukuka uygunluğunun öne çıkması. Üstelik Hegseth’in azil girişimi sonuçlanırsa tarihte bu süreçle karşılaşan ilk savaş bakanı olmayacak.
Belknap’ın ardından 2024’te İç Güvenlik Bakanı Alejandro Mayorkas da Temsilciler Meclisi tarafından azledilmiş, ancak Senato suçlamaları reddetmişti. Hegseth’in de Temsilciler Meclisi tarafından azledilmesi hâlinde Amerikan tarihinde bu konuma gelen üçüncü kabine üyesi olması mümkün. Washington’da şimdi yanıtı aranan soru yalnızca Hegseth’in koltuğunu koruyup koruyamayacağı değil; Trump’ın İran savaşı üzerinden kullandığı başkanlık yetkilerinin Kongre tarafından ne ölçüde sınırlandırılabileceği. Belknap’ın hikâyesi bir bakanın siyasi sonunu getirmişti. Hegseth dosyası ise Trump yönetimi ile Kongre arasında çok daha geniş bir anayasal hesaplaşmanın başlangıcına dönüşebilir.
